Εύβοια: Επέστρεψαν οι μωβ μέδουσες- Τι λέει ειδικός, ποιο το σχέδιο αντιμετώπισης

Η εμφάνιση μωβ μεδουσών στον Ευβοϊκό αποτελεί φυσικό αλλά σύνθετο θαλάσσιο φαινόμενο. Την ίδια ώρα σε εφαρμογή σχέδιο με πλωτά πλέγματα σε παραλίες της Εύβοιας

Ο Δημήτρης Πάφρας, Υποψήφιος Διδάκτωρ Θαλάσσιας Βιολογίας & Αλιευτικής Δυναμικής μιλά στο evima.gr και τη Ματίνα Ρέτσα

Η αυξημένη παρουσία μωβ μεδουσών (Pelagia noctiluca) που καταγράφεται αυτή την περίοδο στον Ευβοϊκό Κόλπο αποτελεί ένα φυσικό βιολογικό φαινόμενο, το οποίο όμως συνδέεται άμεσα με τις σημαντικές περιβαλλοντικές μεταβολές που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια στη Μεσόγειο Θάλασσα.

Παρότι οι εικόνες με μεγάλες συγκεντρώσεις μεδουσών προκαλούν ανησυχία σε λουόμενους, επαγγελματίες του τουρισμού και αλιείς, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι οι μέδουσες δεν αποτελούν «εισβολείς» ούτε κάποιο νέο φαινόμενο. Αντίθετα, αποτελούν οργανισμούς που υπάρχουν στις θάλασσες εδώ και εκατομμύρια χρόνια και συμμετέχουν φυσιολογικά στη λειτουργία του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Αυτό που μεταβάλλεται πλέον είναι η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα των πληθυσμιακών εξάρσεων που εμφανίζονται στη Μεσόγειο. Παρατηρούμε ότι τα τελευταία χρόνια τέτοια φαινόμενα εμφανίζονται συχνότερα, νωρίτερα μέσα στο έτος και σε μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση.

Η μωβ μέδουσα (Pelagia noctiluca) είναι ένα πελαγικό είδος που ζει στην ανοιχτή θάλασσα και μεταφέρεται εύκολα από τα θαλάσσια ρεύματα. Η ονομασία της προέρχεται από τα ελληνικά και τα λατινικά και σημαίνει «η θαλασσινή που φωτίζει τη νύχτα», καθώς διαθέτει βιοφωταύγεια, δηλαδή την ικανότητα να παράγει φως στο σκοτάδι.

Μαζί με τη μωβ μέδουσα (Pelagia noctiluca), τις τελευταίες ημέρες καταγράφεται στον Ευβοϊκό και παρουσία της μέδουσα πυξίδα (Chrysaora hysoscella), ενός ακόμη μεσογειακού είδους που εμφανίζεται κυρίως σε θερμότερες περιόδους και σε περιοχές με αυξημένη βιολογική παραγωγικότητα. Η Chrysaora hysoscella ξεχωρίζει εύκολα από τα χαρακτηριστικά καφέ ή σκουρόχρωμα ακτινωτά σχέδια στην καμπάνα της, τα οποία θυμίζουν πυξίδα, εξού και η κοινή της ονομασία. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό είδος μέδουσας με μακριά πλοκάμια και ισχυρό κνιδωτικό μηχανισμό, το οποίο μπορεί να προκαλέσει επώδυνο ερεθισμό και αίσθημα καύσου σε περίπτωση επαφής με το ανθρώπινο δέρμα. Ωστόσο, οι αντιδράσεις που προκαλεί είναι συνήθως ηπιότερες σε σύγκριση με εκείνες της μωβ μέδουσας (Pelagia noctiluca), η οποία θεωρείται ένα από τα πιο ερεθιστικά είδη μεδουσών της Μεσογείου.

Η εμφάνισή της μαζί με τη Pelagia noctiluca επιβεβαιώνει ότι αυτή την περίοδο επικρατούν ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για πλαγκτονικούς οργανισμούς στον Ευβοϊκό Κόλπο. Η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, η οποία πλέον ξεπερνά τους 17°C σε αρκετές περιοχές, η αυξημένη παρουσία φυτοπλαγκτού και ζωοπλαγκτού, καθώς και οι τοπικές ωκεανογραφικές συνθήκες δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής βιολογικής παραγωγικότητας που ευνοεί την ανάπτυξη και συγκέντρωση διαφορετικών ειδών μεδουσών.

Παρότι η Chrysaora hysoscella μπορεί να προκαλέσει επώδυνο τσίμπημα και τοπικό ερεθισμό, οι περισσότερες επαφές δεν θεωρούνται επικίνδυνες για υγιή άτομα. Ωστόσο απαιτείται προσοχή, ιδιαίτερα σε παιδιά και άτομα με ιστορικό αλλεργικών αντιδράσεων, ενώ σε περίπτωση έντονων συμπτωμάτων συστήνεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Η ταυτόχρονη παρουσία πολλών ειδών μεδουσών στον Ευβοϊκό αποτελεί ένδειξη των περιβαλλοντικών μεταβολών που εξελίσσονται στη Μεσόγειο και αναδεικνύει την ανάγκη για συνεχή επιστημονική παρακολούθηση, σωστή ενημέρωση και ψύχραιμη αντιμετώπιση του φαινομένου χωρίς υπερβολές και πανικό.

Το συγκεκριμένο είδος είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένο στις θερμές θαλάσσιες συνθήκες. Η αύξηση της θερμοκρασίας των νερών της Μεσογείου φαίνεται πως παίζει καθοριστικό ρόλο στην εξάπλωση και αναπαραγωγή του. Οι θερμοκρασίες που καταγράφονται αυτή την περίοδο στον Ευβοϊκό, οι οποίες σε αρκετές περιοχές ξεπερνούν πλέον τους 17°C, δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την έναρξη και επιτάχυνση της αναπαραγωγικής διαδικασίας της μέδουσας.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι μέδουσες επηρεάζονται έντονα από:

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το φαινόμενο των ανθίσεων φυτοπλαγκτού, το οποίο παρατηρείται όλο και συχνότερα στη Μεσόγειο. Το φυτοπλαγκτόν αποτελεί τη βάση της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας. Όταν όμως αυξάνονται υπερβολικά τα θρεπτικά φορτία στη θάλασσα από αγροτικές απορροές, οργανικό φορτίο και ανθρώπινες δραστηριότητες δημιουργούνται συνθήκες έντονης βιολογικής παραγωγικότητας.

Οι ανθίσεις φυτοπλαγκτού αυξάνουν τη διαθέσιμη τροφή για το ζωοπλαγκτόν και κατ’ επέκταση για τις μέδουσες, ενισχύοντας έτσι την επιβίωση και ανάπτυξη των πληθυσμών τους. Παράλληλα, η υπεραλίευση και η μείωση πληθυσμών ψαριών που ανταγωνίζονται ή καταναλώνουν πλαγκτονικούς οργανισμούς μεταβάλλουν την ισορροπία του οικοσυστήματος προς όφελος οργανισμών όπως οι μέδουσες.

Ο Ευβοϊκός Κόλπος, λόγω της ιδιαίτερης γεωμορφολογίας του, της σχετικά περιορισμένης ανανέωσης υδάτων και των τοπικών ρευμάτων, μπορεί να λειτουργεί ως περιοχή συγκέντρωσης πλαγκτονικών οργανισμών. Οι πρόσφατοι άνεμοι και οι ωκεανογραφικές συνθήκες φαίνεται ότι συνέβαλαν στη μεταφορά και συσσώρευση μεγάλων πληθυσμών μεδουσών προς τις ακτές της Εύβοιας.

Παρά το γεγονός ότι η μωβ μέδουσα διαθέτει κνιδοκύτταρα, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα τσιμπήματα δεν είναι επικίνδυνα για υγιή άτομα, αν και μπορεί να είναι ιδιαίτερα επώδυνα. Τα συνηθέστερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

Σπανιότερα, σε αλλεργικά ή ευαίσθητα άτομα, μπορεί να εμφανιστούν σοβαρότερες αντιδράσεις και γι’ αυτό απαιτείται προσοχή και άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως δύσπνοια, υπόταση ή γενικευμένο οίδημα.

Οι πολίτες καλούνται να επιδεικνύουν προσοχή αλλά όχι πανικό. Η παρουσία μεδουσών δεν σημαίνει ότι οι θάλασσες είναι ακατάλληλες ούτε ότι υπάρχει γενικευμένος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία. Αντίθετα, απαιτείται σωστή ενημέρωση, παρακολούθηση και υπεύθυνη στάση απέναντι σε ένα φυσικό φαινόμενο που επηρεάζεται πλέον όλο και περισσότερο από τις κλιματικές και οικολογικές μεταβολές της Μεσογείου.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι τέτοια φαινόμενα πιθανόν θα εμφανίζονται συχνότερα τα επόμενα χρόνια, καθώς η Μεσόγειος συγκαταλέγεται πλέον στις περιοχές του πλανήτη που θερμαίνονται με ιδιαίτερα γρήγορο ρυθμό.

Η αυξημένη παρουσία μεδουσών στον Ευβοϊκό δεν αποτελεί απλώς ένα περιστατικό της θερινής περιόδου. Αποτελεί ένα ακόμη ορατό σημάδι ότι τα θαλάσσια οικοσυστήματα της Μεσογείου βρίσκονται σε φάση σημαντικής οικολογικής μετάβασης.

Τι είπε ο αντιπεριφερειάρχης Εύβοιας, Γιώργος Κελαϊδίτης στο ertnews

Ο αντιπεριφερειάρχης Εύβοιας, Γιώργος Κελαϊδίτης, τόνισε ότι η Περιφέρεια έχει ήδη προχωρήσει σε οργανωμένο σχέδιο αντιμετώπισης του φαινομένου, ιδιαίτερα για τις παραλίες του Βόρειου Ευβοϊκού, όπου καταγράφηκε αυξημένη παρουσία μεδουσών και το περασμένο καλοκαίρι. Σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), τους δήμους και τα επιμελητήρια, έχει δρομολογηθεί η τοποθέτηση πλωτών φραγμάτων σε επιλεγμένες παραλίες.