Έχετε LED στο σπίτι; Τι ανησυχεί τους επιστήμονες για το φως τους – Ο «κρυφός κίνδυνος»

Η χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και η μεγάλη διάρκεια ζωής τους έχουν οδηγήσει στην ευρεία αντικατάσταση των παραδοσιακών λαμπτήρων από LED. Ωστόσο, ο Γκλεν Τζέφερι, καθηγητής Νευροεπιστήμης στο University College London, εκφράζει ανησυχίες για την επίδραση ορισμένων τύπων φωτός στον ανθρώπινο οργανισμό.

Ο Τζέφερι, μαζί με τον συνάδελφό του δρα Έντουαρντ Μπάρετ, έχει εξετάσει το ζήτημα και έχει χαρακτηρίσει την κατάσταση «σαφή και άμεση κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία», φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να συγκρίνει το ζήτημα με τον αμίαντο.

Στο επίκεντρο το μπλε φως των LED

Η ανησυχία του ερευνητή αφορά κυρίως το μπλε φως μικρού μήκους κύματος, το οποίο εκπέμπεται από πολλές πηγές LED.

Όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, «τα LED βλάπτουν τα μιτοχόνδρια των κυττάρων και επομένως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επηρεάζεται η συστηματική υγεία».

Τα μιτοχόνδρια έχουν καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή ενέργειας των κυττάρων, ενώ συμμετέχουν και στη ρύθμιση του μεταβολισμού.

Η υπόθεση που διατυπώνει ο Τζέφερι είναι ότι τυχόν διαταραχές στη λειτουργία των μιτοχονδρίων δεν θα περιορίζονταν μόνο στα μάτια, αλλά θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη σηματοδότηση σε ολόκληρο τον οργανισμό.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα μιτοχόνδρια επικοινωνούν μέσω σημάτων που μεταφέρονται στο αίμα και μπορούν να επηρεάσουν, μεταξύ άλλων, και τις κυτοκίνες.

Τα ευρήματα από τις μελέτες σε ποντίκια

Στα στοιχεία που επικαλείται ο ερευνητής περιλαμβάνεται μελέτη στην οποία ποντίκια εκτέθηκαν καθημερινά σε μπλε φως μικρού μήκους κύματος.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, καταγράφηκε περίπου 50% μείωση σε δείκτες που σχετίζονται με τη μιτοχονδριακή δραστηριότητα.

Σε διαφορετική μελέτη, η έκθεση ποντικών σε φωτισμό LED με αυξημένη παρουσία μπλε μηκών κύματος συνδέθηκε με αλλαγές στη δραστηριότητα, τον μεταβολισμό και τη λειτουργία του ήπατος.

Ωστόσο, τα συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν μπορούν από μόνα τους να αποδείξουν ότι η καθημερινή χρήση λαμπτήρων LED προκαλεί διαβήτη ή άλλες μεταβολικές παθήσεις στους ανθρώπους, καθώς οι μελέτες αυτές αφορούν ποντίκια.

Τι έχει δείξει η έρευνα για την όραση

Ο Τζέφερι και ο δρ Μπάρετ έχουν εξετάσει και τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές μορφές φωτισμού επηρεάζουν την ανθρώπινη όραση.

Σε μία από τις μελέτες τους, ενήλικες εκτέθηκαν για δύο εβδομάδες είτε σε φωτισμό ευρύτερου φάσματος από λαμπτήρες βολφραμίου είτε σε συμβατικό φωτισμό LED.

Η ομάδα που εκτέθηκε στο ευρύτερο φάσμα φωτός παρουσίασε βελτίωση στην όραση χρωματικής αντίθεσης. Αντίστοιχη αλλαγή δεν παρατηρήθηκε στην ομάδα που χρησιμοποίησε φωτισμό LED.

Σε άλλη έρευνα του Τζέφερι, έκθεση μόλις τριών λεπτών σε κόκκινο φως συνδέθηκε με βελτίωση της όρασης χρωματικής αντίθεσης.

Ο ερευνητής έχει ασχοληθεί επίσης με το κόκκινο και το εγγύς υπέρυθρο φως, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένα μήκη κύματος μπορούν να φτάσουν βαθύτερα στους ανθρώπινους ιστούς.

Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Παρά τις προειδοποιήσεις του ερευνητή, η συνολική επιστημονική εικόνα δεν θεωρείται τόσο ξεκάθαρη.

Η επιστημονική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Υγεία, το Περιβάλλον και τους Αναδυόμενους Κινδύνους έχει αναφέρει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για άμεσες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία από τους λαμπτήρες LED όταν χρησιμοποιούνται φυσιολογικά από τον γενικό υγιή πληθυσμό.

Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι υπάρχουν ζητήματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο φωτισμός μπορεί να προκαλέσει προσωρινή ενόχληση και να επηρεάσει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης.

Όπως αναφέρεται, όλες οι πηγές φωτός μπορούν να επηρεάσουν τους κιρκάδιους ρυθμούς. Ωστόσο, χρειάζεται περισσότερη έρευνα ώστε να διαπιστωθεί ο ειδικός ρόλος των LED στον ύπνο, αλλά και εάν πιθανές διαταραχές του κιρκάδιου συστήματος μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία.

Τι προτείνει ο ερευνητής

Ο Γκλεν Τζέφερι θεωρεί ότι μία πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη έκθεση σε φως ευρύτερου φάσματος.

Για τον λόγο αυτό προτείνει, όπου αυτό είναι εφικτό, τη χρήση λαμπτήρων πυρακτώσεως ή αλογόνου αντί για LED, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη παρουσία διαφορετικών μηκών κύματος στο φως.

Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία της έκθεσης στο φυσικό φως του ήλιου, ιδιαίτερα κατά τις πρωινές και απογευματινές ώρες.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτελεί, ωστόσο, πρόταση του ίδιου του ερευνητή και όχι επίσημη σύσταση των ευρωπαϊκών υγειονομικών αρχών.

Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τους LED

Το ερώτημα εάν οι λαμπτήρες LED αποτελούν τον «νέο αμίαντο» δεν μπορεί, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, να απαντηθεί με ένα απλό «ναι» ή «όχι».

Υπάρχουν μελέτες που διερευνούν πιθανές επιδράσεις του μπλε φωτός και του φωτισμού LED στα μιτοχόνδρια, τον μεταβολισμό, την όραση και τον κιρκάδιο ρυθμό.

Ταυτόχρονα, σημαντικό μέρος των ευρημάτων προέρχεται από μελέτες σε ζώα, ενώ οι επίσημες ευρωπαϊκές αξιολογήσεις δεν έχουν εντοπίσει στοιχεία που να δείχνουν ότι η φυσιολογική χρήση των LED προκαλεί άμεσες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία του γενικού υγιούς πληθυσμού.

Επομένως, η έκφραση «νέος αμίαντος» αποτυπώνει την προειδοποίηση του Γκλεν Τζέφερι και δεν αποτελεί θέση που εκφράζει επιστημονική συναίνεση.

Το ζήτημα που παραμένει ανοιχτό είναι κατά πόσο οι μακροχρόνιες επιδράσεις των διαφορετικών μορφών τεχνητού φωτισμού χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Πρόκειται για ένα πεδίο στο οποίο η επιστημονική έρευνα συνεχίζεται.