Τέλος τα social media για ανηλίκους κάτω των 15 από το 2027 – Πώς θα γίνεται ο έλεγχος

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου εξηγεί πώς θα εφαρμοστεί το μέτρο, πώς θα πραγματοποιείται η επιβεβαίωση της ηλικίας, αλλά και γιατί η Ελλάδα αποφασίζει να προχωρήσει στη συγκεκριμένη ρύθμιση χωρίς να περιμένει την ολοκλήρωση της αντίστοιχης ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Παράλληλα, αναφέρεται στον ρόλο του Kids Wallet, στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την προστασία των ανηλίκων, στις ευθύνες των πλατφορμών και των γονέων, καθώς και στους κινδύνους που συνδέονται με τον εθιστικό σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών.

Από την ελληνική πρωτοβουλία στο EU KIDS Act

Όπως σημειώνει ο κ. Παπαστεργίου, η Ελλάδα είχε ξεκινήσει τη συγκεκριμένη συζήτηση περίπου δύο χρόνια πριν, όταν ο πρωθυπουργός είχε αναφερθεί από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών στην ανάγκη κοινής δράσης και λήψης μέτρων.

Στη συνέχεια, η ελληνική πλευρά παρουσίασε σε ευρωπαϊκό επίπεδο τη δική της προσέγγιση, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ύπαρξης ενός μηχανισμού επαλήθευσης ηλικίας. Πρόκειται, όπως εξηγεί, για ένα ζήτημα που αποτελούσε βασικό επιχείρημα των πλατφορμών, οι οποίες υποστήριζαν ότι δεν μπορούσαν να γνωρίζουν με βεβαιότητα την ηλικία των χρηστών.

Το Kids Wallet, τόσο στην αρχική όσο και στην πιο πρόσφατη μορφή του, αποτέλεσε την ελληνική απάντηση σε αυτό το ζήτημα. Η Ελλάδα, σε συνεργασία και με άλλα κράτη, συνέβαλε στην προώθηση της ευρωπαϊκής συζήτησης, η οποία οδήγησε στην παρουσίαση των βασικών αρχών του EU KIDS Act.

Η ευρωπαϊκή διαδικασία, ωστόσο, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ενώ η Ελλάδα προχωρά στη δική της νομοθέτηση.

Η ηλικία των 15 ετών και η ευρωπαϊκή προσέγγιση για 13-15

Σύμφωνα με τον υπουργό, δύο ήταν τα βασικά στοιχεία της ελληνικής προσέγγισης που επηρέασαν την ευρωπαϊκή συζήτηση.

Το πρώτο αφορά την ηλικία της ψηφιακής ενηλικίωσης, η οποία προσδιορίστηκε στα 15 έτη. Το δεύτερο σχετίζεται με τον τρόπο επιβεβαίωσης της ηλικίας μέσω του Kids Wallet.

Το εργαλείο δεν μεταφέρει στοιχεία ταυτότητας ή την ημερομηνία γέννησης του χρήστη. Επιστρέφει μόνο μια ένδειξη για το αν κάποιος βρίσκεται πάνω ή κάτω από το εκάστοτε ηλικιακό όριο.

Σε ό,τι αφορά τις ηλικίες από 13 έως 15 ετών, η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα πρώτης επαφής με ορισμένα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά υπό αυστηρές προϋποθέσεις.

Δεν προβλέπεται πρόσβαση στα social media με τη σημερινή τους μορφή. Τα παιδιά αυτών των ηλικιών δεν θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε πλατφόρμες με εθιστικό περιεχόμενο, ατελείωτο scrolling και δυνατότητα απεριόριστης χρήσης.

Η ευρωπαϊκή πρόταση κάνει λόγο για ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα, χωρίς προσωπικούς λογαριασμούς των παιδιών, με γονική συναίνεση, περιορισμούς κατά τη διάρκεια της νύχτας και ανώτατο χρόνο χρήσης μίας ώρας ημερησίως.

Γιατί η Ελλάδα δεν περιμένει την ευρωπαϊκή νομοθεσία

Ο Δημήτρης Παπαστεργίου υπογραμμίζει ότι από την ανακοίνωση της ευρωπαϊκής πρόθεσης μέχρι την τελική νομοθέτηση θα χρειαστούν αρκετοί μήνες.

Για τον λόγο αυτό, η Ελλάδα θεωρεί ότι μπορεί να προχωρήσει άμεσα στη θέσπιση του δικού της πλαισίου, το οποίο θα είναι συμβατό με τις βασικές κατευθύνσεις που έχουν παρουσιαστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η αρχική πρόθεση ήταν η σχετική νομοθετική πρωτοβουλία να έρθει στη Βουλή τον Αύγουστο, ωστόσο η ελληνική πλευρά ανέμενε τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πλέον, η εφαρμογή του ελληνικού μέτρου προγραμματίζεται να ξεκινήσει από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Παράλληλα, η Ελλάδα θα συμμετέχει πιο ενεργά στη συζήτηση για το EU KIDS Act, το οποίο αφορά τόσο τα social media όσο και την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο υπουργός επισημαίνει ότι και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από παιδιά χρειάζεται ρύθμιση, καθώς θεωρεί επικίνδυνο το ενδεχόμενο ένα παιδί να απευθύνεται σε ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης και να λαμβάνει οποιουδήποτε είδους απάντηση.

Ενημέρωση γονέων και προστασία των παιδιών

Για τον κ. Παπαστεργίου, η επιτυχία του μέτρου δεν θα κριθεί μόνο από την ψήφιση ενός νόμου.

Απαραίτητη θεωρείται η ενημέρωση και η στήριξη των γονέων, καθώς δεν είναι δυνατόν οι γονείς να βρίσκονται διαρκώς πάνω από τα παιδιά τους και να ελέγχουν κάθε χρήση του κινητού.

Ωστόσο, θα πρέπει να γνωρίζουν τα βασικά βήματα που απαιτούνται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διαδικασία επαλήθευσης ηλικίας: εάν ένας γονέας χρησιμοποιήσει το δικό του κινητό ή τη δική του ταυτότητα όταν ζητηθεί επιβεβαίωση ηλικίας για το παιδί, τότε ο μηχανισμός ουσιαστικά ακυρώνεται.

Για τον λόγο αυτό προβλέπεται οργανωμένη ενημέρωση γονέων, ενώ στο Υπουργικό Συμβούλιο έχει ήδη επισημανθεί η ανάγκη να πραγματοποιηθούν συζητήσεις σε σχολεία με εκπαιδευτικούς, συλλόγους γονέων και κηδεμόνων και ομάδες γονέων.

Στόχος είναι να ενημερωθούν οι οικογένειες για τους κινδύνους, τα διαθέσιμα μέτρα γονικού ελέγχου και τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μπορούν να διατηρήσουν ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο.

Τα social media και ο ψηφιακός εθισμός

Ο υπουργός ξεκαθαρίζει ότι το όριο ηλικίας από μόνο του δεν αρκεί για την αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού και των πρακτικών που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση των πλατφορμών.

Όπως αναφέρει, οι ενήλικες θεωρητικά έχουν αναπτύξει σε μεγαλύτερο βαθμό μηχανισμούς αυτορρύθμισης, ώστε να μπορούν να περιορίζουν τη χρήση όταν αντιλαμβάνονται ότι γίνεται υπερβολική.

Στα παιδιά, όμως, οι μηχανισμοί αυτοί δεν είναι εξίσου ανεπτυγμένοι. Οι ηλικίες στις οποίες ο εγκέφαλος βρίσκεται σε ανάπτυξη θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητες και η υπερβολική χρήση μπορεί να συνδεθεί όχι μόνο με μαθησιακά και αναπτυξιακά ζητήματα, αλλά και με προβλήματα αυτοεκτίμησης.

Ο φόβος ότι κάποιος χάνει όσα συμβαίνουν στο διαδίκτυο, το λεγόμενο FOMO, αλλά και η απομόνωση ενός παιδιού σε έναν ψηφιακό κόσμο αποτελούν, σύμφωνα με τον υπουργό, φαινόμενα που εμφανίζονται κυρίως σε αυτές τις ηλικίες.

Γι’ αυτό και η θέση της ελληνικής πλευράς είναι ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν εθιστικά μοτίβα στις πλατφόρμες που απευθύνονται σε παιδιά.

Παράλληλα, ο κ. Παπαστεργίου τονίζει ότι οι γονείς θα πρέπει πρώτα να εξετάζουν και τη δική τους συμπεριφορά, καθώς τα παιδιά συχνά μιμούνται όσα βλέπουν στους γονείς τους.

Πώς θα λειτουργεί το Kids Wallet

Σε ό,τι αφορά την επιβεβαίωση της ηλικίας, το βάρος βρίσκεται στις ίδιες τις πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να αξιοποιούν τους αλγορίθμους τους για να εντοπίζουν εάν ένα προφίλ πιθανότατα ανήκει σε ανήλικο.

Όταν δεν υπάρχει επαρκής βεβαιότητα, θα μπορούν να χρησιμοποιούν το εργαλείο που προτείνει η Ευρώπη και έχει ήδη υλοποιηθεί στην Ελλάδα, το Kids Wallet.

Το Kids Wallet ακολουθεί τις τεχνικές προδιαγραφές που έχουν τεθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δεν μεταφέρει προσωπικά στοιχεία. Το μόνο που επιστρέφει είναι ένα σήμα σχετικά με το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το όριο των 15 ετών.

Δεν επιστρέφεται ούτε η ημερομηνία γέννησης του χρήστη.

Τι ισχύει για πλατφόρμες με έδρα στο εξωτερικό

Για τις πλατφόρμες που δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα, η εφαρμογή των κανόνων βασίζεται στο Digital Services Act (DSA), το οποίο ήδη προβλέπει κυρώσεις για αντίστοιχες παραβάσεις.

Η ελληνική αρμόδια αρχή, η ΕΕΤΤ, θα μπορεί να αναφέρει μια παράβαση, όπως για παράδειγμα την πρόσβαση ενός 14χρονου σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, και στη συνέχεια η διαδικασία θα προχωρά μέσω της αρμόδιας αρχής της χώρας όπου βρίσκεται η έδρα της πλατφόρμας.

Ο υπουργός σημειώνει ότι εξετάζεται κατά πόσο η διαδικασία επιβολής προστίμων μπορεί στο μέλλον να έρθει πιο κοντά στην Ελλάδα. Μέχρι τότε, εφαρμόζεται η διαδικασία που προβλέπει το DSA.

Η ευθύνη των πλατφορμών και των γονέων

Ο Δημήτρης Παπαστεργίου θεωρεί ότι η ευθύνη για την προστασία των παιδιών δεν μπορεί να μοιράζεται ισόποσα ανάμεσα στις πλατφόρμες και τους γονείς.

Όπως υποστηρίζει, δεν θα πρέπει οι γονείς να αναγκάζονται να κυνηγούν τις πλατφόρμες προκειμένου να προστατεύσουν τα παιδιά τους. Οι ίδιες οι πλατφόρμες θα πρέπει εξαρχής να σχεδιάζονται με τρόπο ασφαλή για τα παιδιά.

Οι γονείς έχουν, ωστόσο, και εκείνοι έναν συγκεκριμένο ρόλο, κυρίως όταν η πλατφόρμα ζητά επιβεβαίωση ή επανεπιβεβαίωση της ηλικίας ενός χρήστη.

Αν, για παράδειγμα, ένα παιδί χρησιμοποιήσει την ταυτότητα του γονέα του προκειμένου να περάσει τη διαδικασία επαλήθευσης, τότε ο μηχανισμός προστασίας έχει ουσιαστικά παρακαμφθεί.

Για τον υπουργό, βασική ευθύνη των γονέων είναι να συμμετέχουν στη διαδικασία επιβεβαίωσης της ηλικίας όταν χρειάζεται και, κυρίως, να βοηθούν τα παιδιά να αντιληφθούν ότι η πραγματική ζωή είναι πολύ μεγαλύτερη από όσα μπορούν να χωρέσουν σε ένα smartphone.