Ακρίβεια και ενέργεια: Η «μάχη» κυβέρνησης – Βρυξελλών και το δίλημμα των φόρων

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει την ακρίβεια, τον πληθωρισμό και το σοκ από τις τιμές της ενέργειας ως ένα κατά βάση εισαγόμενο πρόβλημα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι επιστολές του πρωθυπουργού προς την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με αίτημα την κατ’ εξαίρεση δυνατότητα για δαπάνες, όπως επιδόματα και pass.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του κειμένου, οι εξελίξεις στην Ευρώπη φαίνεται να κινούνται προς διαφορετική κατεύθυνση. Οι Βρυξέλλες και η Γερμανία έχουν θέσει ζήτημα περιορισμού του κοινοτικού προϋπολογισμού από το 2028, εξέλιξη που αφορά και τα διαθέσιμα κονδύλια της επόμενης προγραμματικής περιόδου.

Η ακρίβεια και οι αιτίες της

Σε ό,τι αφορά το πρόβλημα της ακρίβειας, το κείμενο θέτει zunächst μια σειρά από παραμέτρους.

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα καταγράφει σε μόνιμη βάση πληθωρισμό περίπου 50% υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρώπης. Η συγκεκριμένη εικόνα, σύμφωνα με την ανάλυση, συνδέεται κυρίως με τα ολιγοπώλια, τα καρτέλ, το πολιτικό χρήμα και τις απευθείας αναθέσεις.

Παράλληλα, οι διεθνείς τιμές επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό το κόστος της ενέργειας. Το κείμενο, ωστόσο, υποστηρίζει ότι στην Ελλάδα επιβαρυντικός παράγοντας είναι και οι υψηλοί έμμεσοι φόροι, όπως ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ. Παράλληλα, σημειώνεται ότι δεν αναπτύχθηκαν επαρκείς δομές αποθήκευσης ενέργειας, τόσο μέσω μπαταριών όσο και μέσω των υδάτινων πόρων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα που παρατίθεται είναι το φράγμα Μεσοχώρας στον Αχελώο. Όπως αναφέρεται, δεν έχει ακόμη ξεκινήσει η πλήρωσή του, ενώ η ΔΕΗ έχει δαπανήσει για το έργο περισσότερα από 1,6 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με το κείμενο, η λειτουργία του θα μπορούσε να συμβάλει στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών κατά τις βραδινές ώρες, όταν το κόστος για τα νοικοκυριά ξεπερνά τα 25 λεπτά ανά kWh.

Ο ρόλος του φυσικού αερίου

Στο ενεργειακό μείγμα ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο υγροποιημένο φυσικό αέριο, το οποίο χαρακτηρίζεται ακριβό και, σύμφωνα με την ανάλυση, έχει δυσανάλογη συμμετοχή.

Η θέση που διατυπώνεται είναι ότι η αυξημένη συμμετοχή του LNG γίνεται σε βάρος της υδροηλεκτρικής ενέργειας, της αποθήκευσης και του λιγνίτη.

Στο ίδιο πλαίσιο, το κείμενο αναφέρεται στις εξελίξεις στην Κοζάνη και στους καδοεκσκαφείς, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση προχώρησε στην καταστροφή τους, συνδέοντας την κίνηση αυτή με το ενδεχόμενο μελλοντικής λειτουργίας του «Σταθμού 5» της ΔΕΗ στην Πτολεμαΐδα.

Επιδόματα ή μειώσεις φόρων;

Στη συνέχεια, η ανάλυση στρέφεται στη φορολογική πολιτική και στην επιλογή της κυβέρνησης να στηρίζει τους πολίτες μέσω επιδομάτων και pass.

Όπως υποστηρίζεται, η συγκεκριμένη πολιτική δεν σχετίζεται μόνο με τη στήριξη ορισμένων ολιγοπωλίων, αλλά και με την προσπάθεια άντλησης όσο το δυνατόν περισσότερων φορολογικών εσόδων. Τα έσοδα αυτά, σύμφωνα με το κείμενο, έχουν συμβάλει στην αύξηση του πλεονάσματος σε επίπεδα άνω του 5% του ΑΕΠ.

Στην εικόνα αυτή, όπως αναφέρεται, συνεισφέρουν και τα πλεονάσματα οργανισμών του ευρύτερου δημόσιου τομέα, καθώς και η δεύτερη φορολογία μέσω της ΕΑΣ, η οποία αποδίδει περίπου 720 εκατ. ευρώ ετησίως από τους συνταξιούχους.

Παράλληλα, το ελληνικό Δημόσιο προχωρά στην πρόωρη αποπληρωμή χαμηλότοκων διακρατικών δανείων που είχαν συναφθεί το 2010. Το κείμενο χαρακτηρίζει την επιλογή αυτή αμφιλεγόμενη, καθώς γίνεται την ίδια στιγμή που το κόστος δανεισμού μέσω των ομολόγων αυξάνεται διεθνώς.

Το ζήτημα των δημοσιονομικών ορίων

Παρά την υψηλή φορολογική επιβάρυνση και τη μεταφορά κεφαλαίων στο εξωτερικό για την πρόωρη αποπληρωμή του χρέους, το κείμενο εκτιμά ότι υπάρχουν ακόμη κρατικά αποθέματα, με αποτέλεσμα το πρωτογενές πλεόνασμα να μπορεί να διαμορφωθεί πάνω από το 3,5%-4%, έναντι στόχου 2,1%.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη-μέλη οφείλουν να διατηρούν το έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα ως προς το συγκεκριμένο όριο, καθώς καταγράφει πλεονάσματα.

Το δεύτερο δημοσιονομικό όριο αφορά την αύξηση των κρατικών δαπανών, η οποία περιορίζεται στο 3% ετησίως. Το κείμενο υποστηρίζει ότι η Ελλάδα, λόγω των υψηλών πλεονασμάτων της, φτάνει σε αύξηση δαπανών περίπου 4%.

Με βάση αυτή την προσέγγιση, για την υπέρβαση των συγκεκριμένων δημοσιονομικών ορίων απαιτείται έγκριση από τις Βρυξέλλες. Αυτό αφορά τόσο την υπέρβαση του ορίου για το έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ όσο και την αύξηση των κρατικών δαπανών.

Αντίθετα, όπως υποστηρίζεται, για τη μείωση φόρων και τελών δεν απαιτείται αντίστοιχη άδεια. Μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε, σύμφωνα με το κείμενο, να αφήσει περισσότερα χρήματα στην αγορά, για παράδειγμα μέσω μιας προσωρινής μείωσης του ΦΠΑ στα τρόφιμα ή μέσω παρεμβάσεων που θα περιόριζαν την τιμή των καυσίμων.

Το κείμενο υποστηρίζει ότι αυτή η δυνατότητα δεν προβάλλεται από την κυβέρνηση.

Η επιλογή των pass και των επιδομάτων

Το τελευταίο σκέλος της ανάλυσης αποδίδει την επιλογή των επιδομάτων και των pass σε πολιτική στόχευση ενόψει των εκλογών.

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη άποψη, μια οριζόντια μείωση φόρων θα αφορούσε το σύνολο της αγοράς και δεν θα επέτρεπε την ίδια στοχευμένη πολιτική προσέγγιση προς συγκεκριμένες κατηγορίες ψηφοφόρων.

Αντίθετα, όπως υποστηρίζει το κείμενο, τα στοχευμένα επιδόματα και τα pass πριν από την κάλπη επιτρέπουν μια πιο συγκεκριμένη στόχευση προς το εκλογικό ακροατήριο της Νέας Δημοκρατίας.