ΑΑΔΕ: Μπλόκο σε νέους φόρους και πρόστιμα για παλαιές φορολογικές υποθέσεις – Ποιους αφορά

Νέα δεδομένα στη διαχείριση παλαιών φορολογικών υποθέσεων δημιουργεί απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία έκρινε αντισυνταγματική τη δεκαετή παραγραφή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις φοροδιαφυγής. Σε εφαρμογή της δικαστικής κρίσης, η ΑΑΔΕ δίνει εντολή στις ελεγκτικές υπηρεσίες να σταματήσουν νέους καταλογισμούς φόρων και προστίμων για υποθέσεις που εμπίπτουν στη συγκεκριμένη ρύθμιση.

Η εξέλιξη αφορά φορολογικές υποθέσεις της περιόδου 2012-2017. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλες οι οφειλές των συγκεκριμένων ετών διαγράφονται, ούτε ότι επιστρέφονται αυτόματα χρήματα σε όσους έχουν ήδη πληρώσει φόρους ή πρόστιμα.

Με την εγκύκλιο Ε.2072/2026, η οποία εκδόθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντιμετωπίζονται οι υποθέσεις που επηρεάζονται από την απόφαση 1246/2026 του Β’ Τμήματος του ΣτΕ.

Το δικαστήριο έκρινε ότι η μεταβατική διάταξη του νόμου 4646/2019, η οποία έδινε τη δυνατότητα στη Φορολογική Διοίκηση να επεκτείνει σε δέκα χρόνια τον χρόνο παραγραφής για ορισμένες περιπτώσεις φοροδιαφυγής, δεν είναι συμβατή με το Σύνταγμα. Ειδικότερα, διαπίστωσε ότι η αναδρομική παράταση της παραγραφής προσέκρουε στο άρθρο 78 του Συντάγματος. Παράλληλα, έκρινε ανίσχυρη και την παλαιότερη πρόβλεψη περί εικοσαετούς παραγραφής.

Η εγκύκλιος αποσαφηνίζει πλέον ποιες υποθέσεις σταματούν, πώς αντιμετωπίζονται οι έλεγχοι που βρίσκονται σε εξέλιξη και τι ισχύει για πράξεις φόρων και προστίμων που έχουν ήδη κοινοποιηθεί.

Ποιες φορολογικές υποθέσεις επηρεάζονται

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι χρήσεις 2012 και 2013, καθώς και τα φορολογικά έτη από το 2014 έως και το 2017, υπό την προϋπόθεση ότι οι σχετικοί φορολογικοί καταλογισμοί βασίζονται στη διάταξη που κρίθηκε αντισυνταγματική.

Για τις χρήσεις 2012 και 2013, αλλά και για το φορολογικό έτος 2014, η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι έχει ήδη παρέλθει ο χρόνος μέσα στον οποίο μπορούσαν να κοινοποιηθούν πράξεις διορθωτικού προσδιορισμού φόρου και συγκεκριμένα πρόστιμα.

Οι υποθέσεις που καλύπτονται περιλαμβάνουν παραβάσεις όπως η έκδοση ή η αποδοχή πλαστών και εικονικών τιμολογίων, η νόθευση φορολογικών παραστατικών, καθώς και η καταχώριση ανύπαρκτων αγορών και δαπανών.

Ανάλογη αντιμετώπιση προβλέπεται και για τα έτη 2015, 2016 και 2017. Οι ελεγκτικές υπηρεσίες δεν μπορούν πλέον να εκδίδουν και να κοινοποιούν νέες πράξεις επιβολής φόρων ή προστίμων, εφόσον αυτές στηρίζονται στη συγκεκριμένη δεκαετή ρύθμιση.

Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι όλες οι φορολογικές υποθέσεις της περιόδου 2012-2017 θεωρούνται παραγεγραμμένες. Για να εφαρμοστούν οι οδηγίες, θα πρέπει ο καταλογισμός να βασίζεται στην επίμαχη διάταξη.

Τι αλλάζει για τους ελέγχους που βρίσκονται σε εξέλιξη

Σημαντικές είναι οι διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ για τις υποθέσεις των ετών 2015-2017, στις οποίες ο έλεγχος δεν έχει καταλήξει σε οριστική πράξη που να έχει κοινοποιηθεί στον φορολογούμενο.

Η εγκύκλιος προβλέπει διαφορετικό χειρισμό ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε υπόθεση.

Εάν ο έλεγχος δεν έχει ολοκληρωθεί, η αρμόδια υπηρεσία θα συντάσσει ειδικό υπηρεσιακό σημείωμα περάτωσης, το οποίο θα τοποθετείται στον φάκελο της υπόθεσης.

Ακόμη και στην περίπτωση που έχουν ήδη γνωστοποιηθεί στον φορολογούμενο τα ευρήματα του ελέγχου και ο προσωρινός προσδιορισμός φόρου, η διαδικασία θα ολοκληρώνεται χωρίς να ακολουθεί οριστικός καταλογισμός με βάση τη διάταξη που κρίθηκε αντισυνταγματική.

Εάν, από την άλλη πλευρά, έχει συνταχθεί οριστική πράξη επιβολής φόρου ή προστίμου, αλλά δεν έχει αποσταλεί στον ενδιαφερόμενο, αυτή θα παραμένει στον υπηρεσιακό φάκελο μαζί με την έκθεση ελέγχου. Η αρμόδια υπηρεσία θα καταγράφει ότι δεν μπορεί πλέον να προχωρήσει στην κοινοποίησή της λόγω παραγραφής.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο φορολογούμενος θα λαμβάνει ηλεκτρονική ενημέρωση από τον προϊστάμενο της ελεγκτικής υπηρεσίας, με την οποία θα γνωστοποιείται ότι η συγκεκριμένη εντολή ελέγχου έχει περατωθεί.

Τι ισχύει για φόρους και πρόστιμα που έχουν ήδη καταλογιστεί

Διαφορετική διαδικασία προβλέπεται για τις περιπτώσεις στις οποίες η φορολογική πράξη έχει ήδη κοινοποιηθεί στον φορολογούμενο.

Η εγκύκλιος δεν ακυρώνει αυτομάτως τις πράξεις επιβολής φόρων και προστίμων που έχουν εκδοθεί στο παρελθόν, ακόμη κι αν στηρίχθηκαν στη ρύθμιση που κρίθηκε αντισυνταγματική.

Για να υπάρξει ακύρωση ή τροποποίηση ενός ήδη κοινοποιημένου καταλογισμού, απαιτείται σχετική απόφαση της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) ή των αρμόδιων διοικητικών δικαστηρίων.

Επομένως, όσοι φορολογούμενοι επιθυμούν να αμφισβητήσουν πράξεις που έχουν ήδη λάβει, θα πρέπει να ακολουθήσουν την προβλεπόμενη διοικητική ή δικαστική οδό, ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η υπόθεσή τους. Η απόφαση του ΣτΕ μπορεί να αξιοποιηθεί ως νομικό επιχείρημα, χωρίς όμως να οδηγεί από μόνη της στην ακύρωση κάθε παλαιότερου καταλογισμού.

Θα διαγραφούν οφειλές ή θα επιστραφούν χρήματα;

Ανάλογη είναι η αντιμετώπιση και των ποσών που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή εξοφληθεί.

Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ, η διαπίστωση της παραγραφής δεν συνεπάγεται αυτόματη διαγραφή των σχετικών χρεών ούτε επιστροφή των χρημάτων που έχουν καταβληθεί.

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να προηγηθεί ακύρωση ή τροποποίηση της σχετικής φορολογικής πράξης από τη ΔΕΔ ή τη Δικαιοσύνη.

Έτσι, ένας φορολογούμενος που έχει ήδη πληρώσει πρόστιμο δεν αποκτά αυτομάτως δικαίωμα επιστροφής του ποσού. Αντίστοιχα, μια βεβαιωμένη οφειλή εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι να υπάρξει η προβλεπόμενη απόφαση που θα μεταβάλει το καθεστώς της.

Η ΑΑΔΕ ξεκαθαρίζει ότι η παραγραφή της δυνατότητας του Δημοσίου να προχωρήσει σε φορολογικό καταλογισμό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι παύει να υφίσταται και η αντίστοιχη φορολογική υποχρέωση.

Τι προβλέπεται για όσους υπέβαλαν εκπρόθεσμες δηλώσεις

Η εγκύκλιος καλύπτει και περιπτώσεις φορολογουμένων που υπέβαλαν εκπρόθεσμες δηλώσεις αφού είχε προηγηθεί η έκδοση εντολής ελέγχου.

Εάν κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαπιστωθούν φορολογητέα ποσά υψηλότερα από εκείνα που είχαν δηλωθεί, η ΑΑΔΕ δεν θα προχωρά σε νέες διορθωτικές πράξεις για τις πρόσθετες διαφορές, εφόσον αυτές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εγκυκλίου.

Η ελεγκτική υπηρεσία θα καταγράφει τα σχετικά ευρήματα σε ειδικό σημείωμα, το οποίο θα εντάσσεται στον φάκελο. Δεν προβλέπεται, ωστόσο, αυτόματη διαγραφή των φόρων που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή πληρωθεί βάσει των εκπρόθεσμων δηλώσεων.

Για ποιες υποθέσεις συνεχίζεται η ποινική διερεύνηση

Η παραγραφή των φορολογικών αξιώσεων δεν βάζει τέλος σε κάθε πιθανή διαδικασία που σχετίζεται με τις συγκεκριμένες υποθέσεις.

Η εγκύκλιος διευκρινίζει ότι οι ελεγκτικές υπηρεσίες εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να υποβάλλουν μηνυτήριες αναφορές για αδικήματα φοροδιαφυγής, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Μάλιστα, οι σχετικές αναφορές θα πρέπει να διαβιβάζονται χωρίς καθυστέρηση στον αρμόδιο εισαγγελέα. Αυτό ισχύει ακόμη και όταν έχει παρέλθει ο χρόνος κοινοποίησης μιας οριστικής φορολογικής πράξης.

Η ίδια κατεύθυνση αφορά και παραβάσεις που σχετίζονται με πλαστά ή εικονικά φορολογικά στοιχεία, εφόσον υπάρχουν οι απαραίτητες πράξεις ή εκθέσεις ελέγχου. Σε περίπτωση που μια πράξη δεν κοινοποιείται λόγω παραγραφής, η συγκεκριμένη αιτία θα πρέπει να αναφέρεται ρητά στη μηνυτήρια αναφορά.

Κατά συνέπεια, το κλείσιμο μιας φορολογικής υπόθεσης ως προς τον νέο καταλογισμό δεν αποκλείει τη συνέχιση της ποινικής διερεύνησης, εφόσον υπάρχουν αυτοτελώς οι προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Πότε ενημερώνεται η Αρχή για το Ξέπλυμα Χρήματος

Ξεχωριστές οδηγίες δίνονται και για υποθέσεις στις οποίες υπάρχουν ενδείξεις ότι η φοροδιαφυγή συνδέεται με νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Στην κατηγορία αυτή μπορούν να υπαχθούν, υπό συγκεκριμένες νόμιμες προϋποθέσεις, παραβάσεις που αφορούν εικονικά φορολογικά στοιχεία για συναλλαγές που δεν πραγματοποιήθηκαν, όταν η συνολική αξία τους ξεπερνά τις 75.000 ευρώ.

Για ορισμένες υποθέσεις των φορολογικών ετών 2015-2017 προβλέπεται η διαβίβαση σχετικής αναφοράς στην αρμόδια Αρχή για το Ξέπλυμα Χρήματος.

Κατά την εξέταση κάθε περίπτωσης λαμβάνεται υπόψη εάν έχουν εκδοθεί και κοινοποιηθεί οι φορολογικές πράξεις, εάν έχει παρέλθει η προθεσμία για διοικητική προσφυγή, εάν έχει απορριφθεί τυχόν προσφυγή, καθώς και εάν τα ποσά που καταλογίστηκαν παραμένουν ανεξόφλητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις εικονικών φορολογικών στοιχείων, η ύπαρξη των προβλεπόμενων εκθέσεων ελέγχου μπορεί να αποτελέσει επαρκή βάση για τις σχετικές ενέργειες, ακόμη κι αν δεν έχουν κοινοποιηθεί.

Η απόφαση του ΣτΕ περιορίζει, επομένως, τη δυνατότητα του Δημοσίου να προχωρά σε νέους καταλογισμούς μετά την παρέλευση του νόμιμου χρόνου παραγραφής. Δεν καταργεί, όμως, τις διαδικασίες που προβλέπονται για τη διερεύνηση ενδεχόμενων ποινικών αδικημάτων.