Ιστορική συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν για το τέλος του πολέμου: Τι κερδίζει και τι χάνει κάθε πλευρά

Μια προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για τον τερματισμό της πολεμικής σύγκρουσης που έχει προκαλέσει χιλιάδες θύματα και σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Παρότι η συμφωνία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, αποτελεί την πιο ουσιαστική πρόοδο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα προς την αποκλιμάκωση της κρίσης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump ανακοίνωσε μέσω ανάρτησής του ότι η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έχει ολοκληρωθεί, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για την επόμενη ημέρα στην περιοχή.

Επαναλειτουργία του Ορμούζ και παύση των επιχειρήσεων

Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, η συμφωνία προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τη μεταφορά πετρελαίου παγκοσμίως, καθώς και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.

Παράλληλα, η Τεχεράνη κάνει λόγο για άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, ενώ οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για έναν νέο γύρο διαπραγματεύσεων.

Τα τέσσερα κρίσιμα ζητήματα

Παρά τη θετική εξέλιξη, οι βασικές διαφωνίες δεν έχουν ακόμη επιλυθεί. Στο τραπέζι των συνομιλιών αναμένεται να τεθούν τέσσερα κομβικά ζητήματα:

• Η πλήρης άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν.
• Το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
• Η οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας μετά τον πόλεμο.
• Η δημιουργία μηχανισμού που θα επιβλέπει την εφαρμογή των συμφωνηθέντων.

Οι τελικές αποφάσεις για τα παραπάνω αναμένεται να καθορίσουν και το κατά πόσο η συμφωνία θα μπορέσει να οδηγήσει σε μια μόνιμη ειρηνευτική διευθέτηση.

Διαρροές για δισεκατομμύρια και αποδέσμευση κεφαλαίων

Ιρανικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν πληροφορίες για ένα ανεπίσημο μνημόνιο συνεννόησης 14 σημείων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Μεταξύ άλλων, γίνεται λόγος για αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό, καθώς και για σταδιακή χαλάρωση των κυρώσεων στον ενεργειακό τομέα.

Άλλες πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται η συμμετοχή διεθνών εταίρων σε πρόγραμμα ανοικοδόμησης του Ιράν, συνολικού ύψους έως και 300 δισ. δολαρίων. Ωστόσο, καμία από αυτές τις λεπτομέρειες δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως.

Η αμερικανική αποτίμηση

Αναλυτές εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ επιτυγχάνουν έναν βασικό στόχο: την έξοδο από έναν πολυδάπανο πόλεμο και τη σταθεροποίηση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, η αποκλιμάκωση αναμένεται να μειώσει τις πιέσεις στις αγορές ενέργειας και να περιορίσει τους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία.

Ωστόσο, κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και η περιφερειακή του επιρροή, παραμένουν ανοιχτά, γεγονός που αφήνει αρκετά ερωτήματα για το κατά πόσο η Ουάσιγκτον πέτυχε όλους τους στρατηγικούς της στόχους.

Το Ιράν κερδίζει χρόνο, όχι οριστική λύση

Για την Τεχεράνη, η συμφωνία αποτελεί μια ευκαιρία οικονομικής ανάσας και πολιτικής επιβίωσης, καθώς αποφεύγεται η περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης.

Παρά ταύτα, στο εσωτερικό της χώρας καταγράφονται έντονες αντιδράσεις από συντηρητικούς κύκλους, οι οποίοι θεωρούν ότι η ηγεσία έκανε σημαντικές παραχωρήσεις χωρίς να εξασφαλίσει πλήρη άρση των κυρώσεων ή σαφείς εγγυήσεις από την αμερικανική πλευρά.

Οι ενστάσεις του Ισραήλ

Η κυβέρνηση του Benjamin Netanyahu αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι βαλλιστικοί πύραυλοι και η στήριξη προς φιλοϊρανικές οργανώσεις στην περιοχή.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ήδη διαμηνύσει ότι δεν θεωρούν πως δεσμεύονται από όλες τις προβλέψεις του πλαισίου που συμφωνήθηκε και αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης ενεργειών που αφορούν την εθνική ασφάλεια της χώρας.

Όλα θα κριθούν στις επόμενες διαπραγματεύσεις

Παρά το θετικό κλίμα που δημιούργησε η ανακοίνωση της συμφωνίας, η τελική της επιτυχία θα εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν.

Μέχρι την επίσημη υπογραφή και την έναρξη των συνομιλιών για τα ανοιχτά ζητήματα, η συμφωνία μοιάζει περισσότερο με μια προσπάθεια «παγώματος» της σύγκρουσης και λιγότερο με μια οριστική ειρηνευτική διευθέτηση. Το αν θα μετατραπεί σε μόνιμη λύση ή σε μια προσωρινή ανάπαυλα παραμένει προς το παρόν ανοιχτό.