Το φλιτζάνι με το καϊμάκι και το ποτήρι νερό δίπλα του έχει συνδεθεί με οικογενειακές στιγμές, τα παραδοσιακά καφενεία των χωριών, αλλά και με εικόνες από τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο.
Ωστόσο, πίσω από αυτή την τόσο γνώριμη εικόνα υπάρχει μια ιστορία που δεν ξεκινά από την Ελλάδα. Η παράδοση του καφέ που παρασκευάζεται στο μπρίκι έχει τις ρίζες της στην Ανατολή και συνδέεται με μια ιστορική διαδρομή αιώνων.
Οι ρίζες του καφέ στο μπρίκι
Παρότι ο καφές ως προϊόν ξεκίνησε το ταξίδι του από την Αιθιοπία και την Υεμένη, η συγκεκριμένη μέθοδος παρασκευής αποδίδεται στους Άραβες.
Οι βεδουίνοι της Μέσης Ανατολής ήταν από τους πρώτους που παρασκεύασαν καφέ με αυτόν τον τρόπο, τοποθετώντας τη χύτρα πάνω στην άμμο που σκέπαζε τα κάρβουνα και βοηθούσε στη διατήρηση της φωτιάς.
Κατά τον 16ο αιώνα, η τεχνική παρασκευής εξελίχθηκε στην αυλή των Οθωμανών σουλτάνων. Το ιδιαίτερα ψιλό άλεσμα, το καβούρδισμα και το αργό βράσιμο στο μπρίκι αποτέλεσαν σταδιακά τα βασικά χαρακτηριστικά της μεθόδου.
Η συνήθεια εξαπλώθηκε γρήγορα και τα πρώτα καφενεία εμφανίστηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί έγιναν χώροι κοινωνικής συναναστροφής, πολιτικών συζητήσεων και καθημερινής συνάντησης.
Από την Κωνσταντινούπολη, ο τρόπος παρασκευής του καφέ πέρασε στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, στα Βαλκάνια και στη Μέση Ανατολή.
Από τον «τούρκικο» στον «ελληνικό»
Για πολλές δεκαετίες, και μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, στην Ελλάδα ο καφές αυτός ήταν γνωστός ως «τούρκικος». Με αυτή την ονομασία εμφανιζόταν στα καφενεία, στους τιμοκαταλόγους, στις διαφημίσεις των καφεκοπτείων αλλά και στα λογοτεχνικά έργα της εποχής.
Η αλλαγή της ονομασίας συνδέθηκε με τις πολιτικές εξελίξεις και το κλίμα της εποχής. Οι εντάσεις γύρω από το Κυπριακό τη δεκαετία του 1950 και οι διώξεις των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1955 αποτέλεσαν σημαντικούς σταθμούς.
Το καλοκαίρι του 1974, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ήρθε το σημείο καμπής.
Σε ένα ιδιαίτερα έντονο πολιτικό και κοινωνικό κλίμα, η λέξη «τούρκικος» άρχισε να απομακρύνεται από την ελληνική αγορά. Την ίδια περίοδο, μεγάλες ελληνικές εταιρείες καφέ προχώρησαν σε διαφημιστικές εκστρατείες, με χαρακτηριστικό το σύνθημα «Πείτε τον ελληνικό».
Έτσι, η νέα ονομασία άρχισε να καθιερώνεται και τελικά επικράτησε στην Ελλάδα.
Οι διαφορές στην παρασκευή
Παρά τις διαφορετικές ονομασίες, ο ελληνικός και ο τουρκικός καφές βασίζονται ουσιαστικά στην ίδια συνταγή. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες διαφοροποιήσεις, κυρίως στο καβούρδισμα και στο άλεσμα.
Ο ελληνικός καφές παρασκευάζεται από ποικιλία Robusta, ενώ το καβούρδισμα και το ελαφρύ άλεσμά του τον κάνουν πιο ανοιχτόχρωμο και ελαφρύ.
Από την άλλη πλευρά, οι Τούρκοι, αλλά και οι Άραβες, προτιμούν έναν πιο δυνατό και συμπυκνωμένο καφέ. Σε αρκετές περιπτώσεις προσθέτουν και αρωματικά στοιχεία, όπως το κάρδαμο.
Οι διαφορετικές ονομασίες σε κάθε χώρα
Η συγκεκριμένη παράδοση δεν περιορίζεται στην Ελλάδα και την Τουρκία. Σε αρκετές χώρες των Βαλκανίων και της ευρύτερης περιοχής ο καφές έχει αποκτήσει διαφορετική ονομασία.
Το 2013, η UNESCO ενέταξε την «Τουρκική κουλτούρα και παράδοση του καφέ» στον Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας, αναγνωρίζοντας την ιστορική παράδοση και το τελετουργικό που συνδέεται με την παρασκευή του.
Αντίστοιχα, στη Βοσνία είναι γνωστός ως «βοσνιακός», στην Αλβανία ως «αλβανικός» και στην Αρμενία ως «αρμένικος».
Έτσι, ανεξάρτητα από το αν κάποιος τον αποκαλεί ελληνικό, τούρκικο, αραβικό, βοσνιακό ή αρμένικο, ο καφές αυτός αποτελεί μέρος μιας κοινής πολιτισμικής παράδοσης της Ανατολικής Μεσογείου, έχοντας διατηρήσει τη θέση του στην καθημερινότητα και στις κοινωνικές συναναστροφές των λαών της περιοχής.
Διαβάστε όλες τις ειδήσεις για την Εύβοια
Διαβάστε όλες τις τελευταίες ειδήσεις για την Ελλάδα και τον Κόσμο στο evima.gr