Μεγάλη ανατροπή για τα τσιγάρα στην Ευρώπη – Ποιο προϊόν θέλουν να καταργήσουν

Ένα νέο μέτρο με επίκεντρο την προστασία του περιβάλλοντος ζητούν ευρωπαϊκές πόλεις, θέτοντας στο στόχαστρο τα φίλτρα των τσιγάρων. Η πρόταση αφορά την πλήρη κατάργηση της πώλησής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς θεωρείται ότι επιβαρύνουν σημαντικά το περιβάλλον, χωρίς να προσφέρουν ουσιαστική προστασία στην υγεία των καπνιστών.

Στην προσπάθεια αυτή πρωτοστατεί ο Δήμος της Χάγης, μέσα από την εκστρατεία «No (Plastic) Filter», η οποία έχει ήδη συγκεντρώσει τη στήριξη μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων, όπως οι Βρυξέλλες, το Μόναχο, το Δουβλίνο και η Γένοβα. Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν επίσης δήμοι, οργανισμοί διαχείρισης υδάτων και περιβαλλοντικές οργανώσεις από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Κεντρικό επιχείρημα των υποστηρικτών είναι ότι τα αποτσίγαρα αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες πηγές αστικής ρύπανσης. Παράλληλα, εκτιμούν ότι τα μέτρα με τα οποία οι καπνοβιομηχανίες αναλαμβάνουν το κόστος διαχείρισης των απορριμμάτων τους δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Βρυξελλών, όπου, σύμφωνα με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο Καθαριότητας, Άνας Μπεν Αμπντελμουμέν, τα αποτσίγαρα αντιστοιχούν περίπου στο 30% των απορριμμάτων που εντοπίζονται στην πόλη. Όπως ανέφερε, η απομάκρυνσή τους επιβαρύνει σημαντικά τις δημοτικές υπηρεσίες, ενώ παράλληλα υποβαθμίζει τους δημόσιους χώρους.

Οι δύο ευρωπαϊκές νομοθεσίες που μπορούν να φέρουν αλλαγές

Η συζήτηση για το μέλλον των φίλτρων αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την αναθεώρηση δύο σημαντικών νομοθετικών πλαισίων.

Το πρώτο αφορά την Οδηγία για τα Προϊόντα Καπνού, η οποία, σύμφωνα με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και τους δήμους που συμμετέχουν στην εκστρατεία, θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την απαγόρευση όλων των φίλτρων τσιγάρων.

Εναλλακτικά, οι αλλαγές στην Οδηγία για τα Πλαστικά Μίας Χρήσης θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατάργηση του πλαστικού που χρησιμοποιείται στην κατασκευή τους.

Τη σταδιακή κατάργηση ή την απαγόρευση των φίλτρων υποστηρίζει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, επισημαίνοντας ότι δεν καθιστούν το κάπνισμα ασφαλέστερο και παράλληλα προκαλούν σημαντική περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Ο επικεφαλής της εκστρατείας, Καρλ Μπέερενφενγκερ, από την ολλανδική οργάνωση Fair Resource Foundation, υποστηρίζει ότι τα φίλτρα αποτελούν ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό απόβλητο, το οποίο συνδέεται με τοξική ρύπανση και υψηλό κόστος καθαρισμού για τις τοπικές αρχές.

Η αντίδραση των καπνοβιομηχανιών

Διαφορετική είναι η θέση της καπνοβιομηχανίας, η οποία δεν συμφωνεί με την κατάργηση των φίλτρων.

Εκπρόσωπος της British American Tobacco, Νέιθαν Τζόουνς, υποστήριξε ότι κανένα τσιγάρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές, είτε διαθέτει φίλτρο είτε όχι. Ωστόσο, σύμφωνα με την εταιρεία, τα φίλτρα συμβάλλουν στον περιορισμό της έκθεσης σε ορισμένες επιβλαβείς ουσίες και βοηθούν στην τήρηση των ευρωπαϊκών κανονισμών για τις εκπομπές των προϊόντων καπνού.

Η εταιρεία υποστηρίζει ακόμη ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή εναλλακτική λύση που να μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Tobacco Europe ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δώσει έμφαση στην ενημέρωση των πολιτών, στην εφαρμογή των κανόνων για την απόρριψη απορριμμάτων και στην ευθύνη των παραγωγών, χωρίς να αποκλείεται η ανάπτυξη νέων υλικών μέσω της τεχνολογικής καινοτομίας.

Το κόστος εκατομμυρίων για τους δήμους

Η οικονομική διάσταση του προβλήματος είναι επίσης σημαντική. Στη Χάγη, το ποσό που απαιτείται κάθε χρόνο για τον καθαρισμό των απορριμμάτων από αποτσίγαρα υπολογίζεται σε περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ.

Η αντιδήμαρχος της πόλης, Ιζαμπέλ Μπρούντερς, τάσσεται υπέρ της απαγόρευσης όλων των φίλτρων, ανεξάρτητα από το υλικό από το οποίο κατασκευάζονται, θεωρώντας ότι η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας αποτελεί ευκαιρία για ουσιαστική παρέμβαση.

Τα περισσότερα φίλτρα παράγονται από οξική κυτταρίνη, ένα υλικό πλαστικής προέλευσης που αποδομείται με ιδιαίτερα αργούς ρυθμούς στο φυσικό περιβάλλον. Παρότι έχουν αναπτυχθεί εναλλακτικές λύσεις με βιοδιασπώμενα υλικά, η χρήση τους παραμένει περιορισμένη.

Οι κατασκευαστές, από την πλευρά τους, επιδιώκουν να αναγνωριστεί η οξική κυτταρίνη ως βιώσιμο και βιοδιασπώμενο υλικό, ώστε να μην υπαχθεί στους περιορισμούς της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα πλαστικά μίας χρήσης.

Ωστόσο, ορισμένοι δήμοι προειδοποιούν ότι μια απαγόρευση που θα αφορά αποκλειστικά το πλαστικό ενδέχεται να αφήσει περιθώρια για τη χρήση άλλων υλικών με παρόμοιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Γιατί αμφισβητείται η προστασία που προσφέρουν τα φίλτρα

Πέρα από τη ρύπανση, στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και ο ρόλος των φίλτρων στην υγεία των καπνιστών.

Ο περιβαλλοντικός φιλόσοφος και επιστήμονας δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο Erasmus του Ρότερνταμ, Γιόγκι Χέντλιν, υποστηρίζει ότι τα φίλτρα δημιουργούν την εσφαλμένη εντύπωση πως ο καπνός που εισπνέεται είναι λιγότερο επικίνδυνος.

Όπως εξηγεί, η παρουσία τους δεν εξαλείφει τις καρκινογόνες ουσίες ούτε αναιρεί τους κινδύνους του καπνίσματος. Μάλιστα, επικαλείται επιστημονικές μελέτες που έχουν εξετάσει τη σύνδεση ορισμένων τύπων φίλτρων με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα.

Παράλληλα, γίνεται αναφορά σε δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ το 2006, με την οποία διαπιστώθηκε ότι καπνοβιομηχανίες είχαν παραπλανήσει καταναλωτές προβάλλοντας τα τσιγάρα «light» και χαμηλής περιεκτικότητας σε πίσσα ως λιγότερο επιβλαβή.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να φανεί εάν οι αλλαγές στην ευρωπαϊκή νομοθεσία θα ανοίξουν τον δρόμο για την κατάργηση των φίλτρων, σε μια συζήτηση που συνδέει άμεσα τη δημόσια υγεία με το αυξανόμενο περιβαλλοντικό κόστος των αποτσίγαρων.