ΟΟΣΑ: Στο επίκεντρο η κατάργηση της υποχρεωτικής συνταξιοδότησης – Τι μπορεί να αλλάξει στην Ελλάδα

Η πρόταση ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση και στην Ελλάδα, καθώς μια πιθανή αλλαγή του πλαισίου θα μπορούσε να επηρεάσει χιλιάδες εργαζόμενους, κυρίως στον δημόσιο τομέα, επιτρέποντάς τους να παραμείνουν στην εργασία και μετά την κατοχύρωση του συνταξιοδοτικού τους δικαιώματος.

Από την αύξηση των ορίων ηλικίας στη δυνατότητα παραμονής στην εργασία

Τα προηγούμενα χρόνια, η συζήτηση γύρω από το ασφαλιστικό σύστημα είχε επικεντρωθεί κυρίως στην αύξηση των ορίων ηλικίας για τη συνταξιοδότηση.

Πλέον, το ενδιαφέρον στρέφεται σε ένα διαφορετικό ζήτημα: την κατάργηση της υποχρεωτικής αποχώρησης από την εργασία λόγω ηλικίας ή συμπλήρωσης των προϋποθέσεων για σύνταξη.

Ο ΟΟΣΑ επαναφέρει το θέμα μέσα από τις νέες συστάσεις του προς τα κράτη-μέλη, με στόχο την αντιμετώπιση των δημογραφικών αλλαγών, της γήρανσης του πληθυσμού και των ελλείψεων εργατικού δυναμικού.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό, οι εργαζόμενοι που έχουν θεμελιώσει δικαίωμα συνταξιοδότησης θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν να εργάζονται, εφόσον το επιθυμούν και μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της θέσης τους.

Η υποχρεωτική αποχώρηση και το ζήτημα της ηλικιακής διάκρισης

Ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει ότι η υποχρεωτική αποχώρηση από την εργασία μόλις ένας εργαζόμενος συμπληρώσει το προβλεπόμενο όριο ηλικίας ή τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης μπορεί να αποτελέσει μορφή έμμεσης διάκρισης λόγω ηλικίας.

Όπως αναφέρει, πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι διαθέτουν σημαντική εμπειρία, εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες που παραμένουν πολύτιμες για τις επιχειρήσεις.

Η αποχώρησή τους από την αγορά εργασίας, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, στερεί από την οικονομία έμπειρο προσωπικό, σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετοί κλάδοι αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού.

Δεν προβλέπεται αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης

Η πρόταση του ΟΟΣΑ δεν αφορά την αύξηση των ορίων ηλικίας για σύνταξη, ούτε σημαίνει ότι οι πολίτες θα υποχρεώνονται να εργάζονται για περισσότερα χρόνια.

Αντίθετα, στηρίζεται στην ελευθερία επιλογής. Δηλαδή, όσοι έχουν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις για συνταξιοδότηση θα μπορούν να συνεχίσουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα, εφόσον το επιθυμούν και υπάρχει συμφωνία με τον εργοδότη.

Με αυτόν τον τρόπο, οι επιχειρήσεις θα μπορούν να διατηρούν έμπειρα στελέχη, ενώ οι εργαζόμενοι θα έχουν τη δυνατότητα να παρατείνουν τον εργασιακό τους βίο χωρίς να αποχωρούν υποχρεωτικά μόνο λόγω ηλικίας.

Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα

Στη χώρα μας, το καθεστώς υποχρεωτικής αποχώρησης διαφέρει σημαντικά ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.

Δημόσιο: Υποχρεωτική λύση της υπαλληλικής σχέσης

Στον δημόσιο τομέα ισχύει η υποχρεωτική λύση της υπαλληλικής σχέσης. Οι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδίκαια όταν συμπληρώσουν το 67ο έτος της ηλικίας τους.

Εξαίρεση υπάρχει μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όταν ο υπάλληλος δεν έχει συμπληρώσει τα απαιτούμενα 15 έτη ασφάλισης για να θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα. Τότε μπορεί να παραμείνει στην υπηρεσία έως τη συμπλήρωση του 70ού έτους.

Παράλληλα, σύμφωνα με εγκυκλίους του e-ΕΦΚΑ, υπάλληλος που συνεχίζει να εργάζεται μετά το προβλεπόμενο όριο χωρίς νόμιμη παράταση μπορεί να κληθεί να επιστρέψει τις αποδοχές που έλαβε για το συγκεκριμένο διάστημα ως αχρεωστήτως καταβληθείσες.

Ιδιωτικός τομέας: Δεν υπάρχει αυτόματη αποχώρηση

Στον ιδιωτικό τομέα, η συμπλήρωση του ορίου ηλικίας ή η κατοχύρωση δικαιώματος συνταξιοδότησης δεν σημαίνει αυτόματα και λήξη της εργασιακής σχέσης.

Ο εργοδότης έχει τη δυνατότητα να καταγγείλει τη σύμβαση εργαζομένου που έχει θεμελιώσει δικαίωμα πλήρους σύνταξης γήρατος, καταβάλλοντας μειωμένη αποζημίωση απόλυσης.

Η αποζημίωση αυτή ανέρχεται στο 50% ή στο 40% της κανονικής αποζημίωσης, ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς και την ύπαρξη επικουρικής ασφάλισης.

Παράλληλα, ο εργαζόμενος μπορεί να αποχωρήσει οικειοθελώς λαμβάνοντας επίσης τη μειωμένη αποζημίωση που προβλέπει η νομοθεσία.

Εάν όμως καμία από τις δύο πλευρές δεν προχωρήσει σε καταγγελία της σύμβασης, η εργασιακή σχέση συνεχίζεται κανονικά και ο εργαζόμενος μπορεί να εξακολουθήσει να εργάζεται ακόμη και αν λαμβάνει σύνταξη, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις.

Τα ισχύοντα όρια για πλήρη σύνταξη

Σήμερα, τα γενικά όρια για τη θεμελίωση δικαιώματος πλήρους σύνταξης γήρατος στην Ελλάδα είναι:

• Η συμπλήρωση του 67ου έτους ηλικίας με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης (4.500 ημέρες ασφάλισης).
• Η συμπλήρωση του 62ου έτους ηλικίας με 40 έτη ασφάλισης (12.000 ημέρες ασφάλισης).

Δημογραφικές πιέσεις και ανάγκες της αγοράς εργασίας

Οι συστάσεις του ΟΟΣΑ εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αλλαγών που εξετάζουν οι χώρες για την προσαρμογή των αγορών εργασίας στις νέες δημογραφικές συνθήκες.

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, σε συνδυασμό με τη μείωση των γεννήσεων, οδηγεί σε σταδιακή μείωση του ενεργού πληθυσμού.

Αυτό σημαίνει ότι λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους, δημιουργώντας μεγαλύτερες πιέσεις στη χρηματοδότηση των ασφαλιστικών συστημάτων.

Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι η δυνατότητα μεγαλύτερης παραμονής στην εργασία μπορεί να ενισχύσει τα ασφαλιστικά ταμεία μέσω πρόσθετων εισφορών και φόρων, ενώ παράλληλα μπορεί να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις προσωπικού.

Επιπλέον, η διατήρηση έμπειρων εργαζομένων διευκολύνει τη μεταφορά γνώσεων και τεχνογνωσίας στις νεότερες γενιές.

Οι προβληματισμοί για την παραμονή μεγαλύτερων εργαζομένων

Από την άλλη πλευρά, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ειδικοί στην αγορά εργασίας εκφράζουν επιφυλάξεις για μια τέτοια αλλαγή.

Όπως επισημαίνουν, η παραμονή περισσότερων εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην απασχόληση δεν θα πρέπει να περιορίσει τις ευκαιρίες των νέων να εισέλθουν στην αγορά εργασίας.

Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η εργασία σε μεγαλύτερη ηλικία δεν είναι εφικτή σε όλα τα επαγγέλματα, ιδιαίτερα σε εκείνα που απαιτούν έντονη σωματική προσπάθεια ή περιλαμβάνουν αυξημένους επαγγελματικούς κινδύνους.

Για τον λόγο αυτό, σημειώνουν ότι οποιαδήποτε αλλαγή θα πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα προστασίας των εργαζομένων, αλλά και από πολιτικές κατάρτισης και αναβάθμισης δεξιοτήτων.

Οι προτάσεις του ΟΟΣΑ δεν αλλάζουν άμεσα τον νόμο

Οι συστάσεις του ΟΟΣΑ δεν αποτελούν δεσμευτικές αποφάσεις και δεν οδηγούν αυτόματα σε αλλαγές της ελληνικής νομοθεσίας.

Πρόκειται για κατευθύνσεις προς τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, οι οποίες καλούνται να αξιολογήσουν τις ανάγκες των οικονομιών τους και να αποφασίσουν αν και με ποιον τρόπο θα προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις.

Εφόσον η Ελλάδα επιλέξει να υιοθετήσει μια τέτοια αλλαγή, το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης αναμένεται να αφορά το καθεστώς υποχρεωτικής αποχώρησης που ισχύει σήμερα στον δημόσιο τομέα.

Στον ιδιωτικό τομέα, το ισχύον πλαίσιο ήδη επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη συνέχιση της εργασίας μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.